“`html

نوع و میزان کالاهای صادراتی ایران به روسیه: بررسی جامع سبد محصولات و آمار تجارت ۱۴۰۴

مقدمه

بازار روسیه با جمعیت بالغ بر ۱۴۰ میلیون نفر و حجم واردات سالانه حدود ۳۰۰ میلیارد دلار، به یکی از مقاصد اصلی صادراتی ایران تبدیل شده است . با توجه به تحولات ژئوپلیتیک دو سال اخیر و خروج بسیاری از شرکت‌های غربی از این کشور، فرصتی بی‌نظیر برای تجار ایرانی فراهم شده تا سهم خود را در بازار بزرگ اوراسیا افزایش دهند. بر اساس آخرین آمار، مبادلات محصولات کشاورزی میان ایران و روسیه در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۵ با رشد ۲۰ درصدی همراه شده و ایران به عنوان یکی از مهمترین و بزرگترین شرکای روسیه در حوزه کشاورزی شناخته می‌شود . در این مقاله، به بررسی جامع نوع و میزان کالاهای صادراتی ایران به روسیه، دسته‌بندی محصولات، آمار دقیق تجاری و فرصت‌های پیش رو می‌پردازیم.

آمار کلی صادرات ایران به روسیه

بر اساس اعلام رئیس اتاق بازرگانی گیلان، تا پایان آذر ماه سال ۱۴۰۴، حدود ۹۵۵ هزار تن کالای ایرانی به ارزش ۸۰۲ میلیون دلار به کشور روسیه صادر شده است . این آمار نشان‌دهنده رشد قابل توجه صادرات ایران به روسیه در سال جاری است.

بر اساس آمارهای منتشرشده، حدود ۶۰ درصد تجارت دوجانبه ایران و روسیه مربوط به بخش کشاورزی است و رشد ۲۰ درصدی تجارت کشاورزی در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که ارزش مبادلات سالانه در این بخش می‌تواند به حدود ۳.۵ میلیارد دلار برسد .

تجارت دوجانبه ایران و روسیه در سال ۲۰۲۴ حدود ۴.۸ میلیارد دلار بود که نسبت به سال قبل ۱۶.۲ درصد رشد داشت و با توجه به روند فعلی، پیش‌بینی می‌شود حجم تجارت دوجانبه دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵.۸۵ میلیارد دلار برسد .

محصولات کشاورزی و دامی: سهم اصلی سبد صادراتی

محصولات کشاورزی، دامی و غذایی بیش از ۶۰ درصد از تجارت دوجانبه ایران و روسیه را تشکیل می‌دهند . عمده‌ترین محصولات این بخش عبارتند از:

میوه‌ها و سبزیجات تازه

میوه‌ها و سبزیجات تازه از پرتقاضاترین کالاها برای صادرات به روسیه محسوب می‌شوند . نزدیکی اقلیمی ایران و روسیه در فصل سرد باعث می‌شود که محصولات کشاورزی تازه ایرانی در زمان‌هایی که روسیه با کمبود مواجه است، بازار هدف بسیار مناسبی داشته باشند . محصولات زیر به‌صورت مداوم به روسیه صادر می‌شوند:

میوه‌ها: سیب، پرتقال، کیوی، هندوانه

سبزیجات: گوجه‌فرنگی، خیار، فلفل دلمه‌ای، بادمجان، هویج و پیاز

طبق آمار ترید مپ، میوه و خشکبار با کد تعرفه ۰۸، رتبه هشتم را در میان محصولات وارداتی روسیه دارد .

خشکبار

خشکبار ایرانی به‌خصوص پسته، بادام و کشمش از نظر طعم، کیفیت و خواص غذایی در سطح جهان شناخته‌شده هستند . روسیه نیز یکی از واردکنندگان مهم خشکبار از ایران است، به‌ویژه در فصل پاییز و زمستان که مصرف خشکبار در این کشور به‌مراتب افزایش می‌یابد .

پسته: به عنوان یکی از باارزش‌ترین اقلام صادراتی ایران به روسیه محسوب می‌شود .

کشمش: از محصولات سنتی صادراتی ایران به روسیه است .

خرما: با توجه به مصرف بالای خرما در روسیه، پتانسیل بالایی برای افزایش صادرات دارد .

محصولات شیلاتی

بر اساس آمار، روسیه از ایران میوه، سبزیجات و آبزیان دریافت می‌کند؛ محصولاتی که اکنون بخش بزرگی از جای خالی واردات اروپایی در بازار خرده‌فروشی روسیه را پر کرده‌اند . میگو یکی از محصولات باارزش صادراتی ایران به روسیه است .

محصولات لبنی

در سال‌های اخیر، صادرات محصولات لبنی به روسیه مانند پنیر، شیر خشک، کره و ماست پاستوریزه رشد چشمگیری داشته است . روسیه به دلیل جمعیت بالا و عدم تولید کافی در برخی مناطق سردسیر، نیازمند واردات لبنیات از کشورهایی مثل ایران است .

محصولات صنعتی، معدنی و پتروشیمی

بخش قابل توجهی از صادرات ایران به روسیه را محصولات صنعتی و پتروشیمی تشکیل می‌دهند. بر اساس آمار ترید مپ، صادرات مواد شیمیایی آلی به روسیه بیشترین رشد را طی پنج سال گذشته داشته است .

محصولات پتروشیمی و پلیمری

ایران یکی از تولیدکنندگان مهم محصولات پتروشیمی در منطقه است و صادرات محصولات پتروشیمی به روسیه شامل کالاهایی چون پلی‌اتیلن، پلی‌پروپیلن، انواع رزین، مواد اولیه پلاستیک و حتی قیر، پتانسیل بالایی دارد . با توجه به صنایع گسترده شیمیایی، خودروسازی و ساختمانسازی در روسیه، تقاضا برای این مواد بالا بوده و همکاری‌های صنعتی نیز در این زمینه در حال گسترش است .

بر اساس آمار، پلاستیک و مصنوعات پلاستیکی با کد تعرفه ۳۹ و ارزش بیش از ۸.۷ میلیارد دلار، یکی از گروه‌های اصلی وارداتی روسیه است .

مصالح ساختمانی

مصالح ساختمانی مانند کاشی و سرامیک، سیمان، سنگ‌های ساختمانی، آجرهای نسوز و مواد عایق از دیگر محصولات مهم صادراتی ایران به روسیه هستند . با توجه به توسعه عمرانی در مناطق شرقی و سیبری روسیه، و همچنین ساخت‌وسازهای گسترده در شهرهای بزرگ، بازار خوبی برای مصالح ساختمانی ایرانی وجود دارد .

سنگ‌های معدنی و ساختمانی

صادرات سنگ‌های معدنی و ساختمانی از ایران به روسیه، به دلیل کیفیت بالا و قیمت مناسب، همواره مورد توجه بوده است .

قطعات و مصنوعات فلزی

مصنوعات آهن یا فولاد با کد تعرفه ۷۳ و آهن و فولاد با کد تعرفه ۷۲ از جمله گروه‌های کالایی وارداتی روسیه هستند که ایران می‌تواند در این حوزه‌ها سهم بیشتری داشته باشد .

سایر محصولات صادراتی

گیاهان دارویی و عرقیات

گیاهان دارویی و عرقیات سنتی ایرانی در بازار روسیه با استقبال خوبی روبه‌رو هستند، مخصوصاً به‌خاطر رشد تقاضا برای محصولات طبیعی و بدون مواد شیمیایی در حوزه سلامت و زیبایی . محصولاتی مانند گل گاوزبان، آویشن، زعفران، زیره، کتیرا، گلاب، عرق نعنا و عرق کاسنی مشتریان زیادی در بین طب سنتی‌گرایان روسی دارند .

فرش و صنایع دستی

فرش دستباف ایرانی، ظروف مسی، خاتم‌کاری، میناکاری و سایر صنایع دستی اصیل ایرانی در روسیه، به خصوص در نمایشگاه‌ها و بازارهای لوکس، مورد توجه خاص قرار دارند و از ارزش بالایی برای صادرات برخوردارند .

لوازم خانگی سبک

کالاهایی مانند ظروف آشپزخانه، پارچه و ملحفه، لوازم بهداشتی و نظافتی و حتی پوشاک سبک در بین خانوارهای روسی، به‌ویژه اقشار متوسط، بازار مناسبی دارد .

محصولات دارویی

محصولات دارویی با کد تعرفه ۳۰ و رشد سالانه ۷ درصد، یکی از گروه‌های وارداتی مهم روسیه است . صادرات دارو به روسیه با توجه به توانمندی ایران در این حوزه، پتانسیل بالایی دارد .

خدمات فنی و مهندسی

خدمات فنی و مهندسی به‌ویژه در حوزه‌های ساخت‌وساز، پروژه‌های عمرانی، سیستم‌های آبیاری، برق و انرژی، فناوری اطلاعات و صنایع نفت و گاز یکی از ظرفیت‌های مغفول مانده در صادرات به روسیه هستند . شرکت‌های ایرانی با تجربه در اجرای پروژه‌های زیرساختی در کشورهای منطقه، می‌توانند با ورود به پروژه‌های EPC در روسیه، قراردادهای مناسبی ببندند .

فرصت‌های جدید صادراتی

با اجرایی شدن موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴، تعرفه‌های گمرکی برای حدود ۸۷ درصد اقلام کالایی در مبادلات تجاری ایران و کشورهای عضو این اتحادیه (شامل روسیه) به صورت کامل حذف شده است . این توافقنامه نقطه عطفی در روابط اقتصادی تهران و مسکو محسوب می‌شود و رشد ۳۵ درصدی تجارت بین ایران و روسیه از زمان اجرایی‌شدن آن گزارش شده است .

توسعه کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال–جنوب و آغاز به کار خط کشتیرانی مشترک میان ایران و روسیه در آینده نزدیک، مبادلات غیرانرژی را بیش از پیش افزایش خواهد داد .

نتیجه‌گیری

صادرات ایران به روسیه در سال‌های اخیر روندی صعودی داشته و به بیش از ۸۰۲ میلیون دلار در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ رسیده است. محصولات کشاورزی به ویژه میوه، سبزیجات، خشکبار و محصولات شیلاتی سهم اصلی این صادرات را تشکیل می‌دهند و حدود ۶۰ درصد تجارت دوجانبه را شامل می‌شوند . محصولات پتروشیمی، پلیمری، مصالح ساختمانی و محصولات دارویی نیز از دیگر اقلام مهم صادراتی هستند.

با وجود رشد قابل توجه صادرات، سهم ایران از بازار ۱۴۰ میلیون نفری روسیه همچنان ناچیز است و پتانسیل‌های بسیاری برای افزایش آن وجود دارد. اجرای موافقتنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توسعه کریدور شمال-جنوب و هماهنگی سامانه‌های پرداخت دو کشور، از جمله عواملی هستند که می‌توانند به تحقق هدف تجارت ۵.۸۵ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۵ کمک کنند .

برای موفقیت پایدار در بازار روسیه، توجه به موارد زیر ضروری است: بسته‌بندی حرفه‌ای و درج اطلاعات محصول به زبان روسی، رعایت استانداردهای بهداشتی و کیفی، استفاده از سیستم‌های حمل‌ونقل مناسب (به ویژه سردخانه‌ای برای محصولات فاسدشدنی) و ایجاد روابط تجاری پایدار با شرکای روسی .

“`